De Amerikaanse parkdienst bestaat dit jaar honderdtien jaar.
Американській службі національних парків цього року виповнюється сто десять років.
Die dienst beheert drieënzestig nationale parken.
Ця служба опікується шістдесятьма трьома національними парками.
Het is een verjaardag om te vieren, maar ook om na te denken.
Це ювілей, який варто святкувати, але й привід замислитися.
De grootste bedreiging komt namelijk niet meer van mijnen of stuwdammen.
Адже найбільша загроза походить уже не від шахт чи гребель.
Die bedreiging is nu het klimaat zelf.
Тепер ця загроза — сам клімат.
Daardoor moeten de parken hun hele aanpak opnieuw bedenken.
Через це паркам доводиться заново переосмислювати весь свій підхід.
In 1916 tekende president Woodrow Wilson de zogeheten Organic Act.
У 1916 році президент Вудро Вілсон підписав так званий Органічний акт.
Met die wet werd de nationale parkdienst opgericht.
Цим законом було створено службу національних парків.
De opdracht was helder geformuleerd.
Завдання було сформульовано чітко.
De dienst moest het landschap onaangetast bewaren voor toekomstige generaties.
Служба мала зберігати краєвиди недоторканими для майбутніх поколінь.
Tegelijk moesten de parken toegankelijk blijven voor bezoekers.
Водночас парки мали лишатися доступними для відвідувачів.
Die twee doelen staan soms met elkaar op gespannen voet.
Ці дві мети інколи суперечать одна одній.
Toch heeft de wet honderd jaar lang opvallend goed gewerkt.
І все ж сто років закон працював напрочуд добре.
Dankzij de wet werden er in de parken geen stuwdammen gebouwd.
Завдяки закону в парках не збудували гребель.
Er kwamen ook geen mijnen en geen woonwijken.
Не з’явилося там ані шахт, ані житлових масивів.
Bossen die elders verdwenen, bleven binnen de parkgrenzen staan.
Ліси, що зникали деінде, у межах парків збереглися.
Diersoorten die bijna uitstierven, kregen hier een toevluchtsoord.
Види, що майже вимерли, дістали тут прихисток.
Een grens op de kaart kan een bulldozer tegenhouden.
Межа на карті здатна зупинити бульдозер.
Maar een grens houdt geen warme lucht en geen droogte tegen.
Але межа не спинить ані теплого повітря, ані посухи.
Onderzoek laat zien dat bijna twee derde van de grote parken warmer is geworden.
Дослідження показують, що майже дві третини великих парків потепліли.
Sinds 1916 steeg de temperatuur daar met minstens één graad Celsius.
Від 1916 року температура там зросла щонайменше на один градус Цельсія.
Dat lijkt weinig, maar voor een ecosysteem is het veel.
Це здається дрібницею, та для екосистеми це чимало.
In de bergen smelt de sneeuw nu tot vier weken eerder dan halverwege de vorige eeuw.
У горах сніг тепер тане на чотири тижні раніше, ніж у середині минулого століття.
Daardoor staan de rivieren in de zomer eerder droog.
Через це річки влітку пересихають раніше.
In driekwart van de parken begint de lente vroeger dan vroeger.
У трьох чвертях парків весна починається раніше, ніж колись.
Planten bloeien dan al voordat de insecten er zijn.
Тоді рослини квітнуть ще до появи комах.
Vogels komen aan en vinden minder voedsel voor hun jongen.
Птахи прилітають і знаходять менше корму для пташенят.
Zo raakt het ritme van een heel ecosysteem uit elkaar.
Так ритм цілої екосистеми розсинхронізовується.
De mammoetbomen in Californië zijn duizenden jaren oud.
Мамонтові дерева в Каліфорнії мають тисячі років.
Deze reuzen overleefden altijd de natuurlijke bosbranden.
Ці велетні завжди переживали природні лісові пожежі.
Hun dikke schors beschermde hen tegen de vlammen.
Товста кора захищала їх від полум’я.
De branden van de laatste jaren waren echter veel heter dan ooit.
Однак пожежі останніх років були значно гарячішими, ніж будь-коли.
Daardoor stierven zelfs deze eeuwenoude bomen af.
Через це загинули навіть ці багатовікові дерева.
In de Everglades in Florida speelt een ander probleem.
В Еверглейдс у Флориді проблема інша.
De zeespiegel is daar sinds 1940 ongeveer tien centimeter gestegen.
Рівень моря там від 1940 року піднявся приблизно на десять сантиметрів.
Zout water dringt daardoor steeds verder het moeras binnen.
Через це солона вода дедалі глибше проникає в болото.
Planten die alleen zoet water verdragen, verdwijnen langzaam.
Рослини, що витримують лише прісну воду, поволі зникають.
Inheemse gemeenschappen zien deze veranderingen al langer.
Корінні громади помічають ці зміни вже давно.
Oudere leden van de Blackfeet-natie vertellen over verdwenen trekroutes.
Старійшини народу Блекфіт розповідають про зниклі шляхи міграції.
Vroeger konden jagers precies zien waar de wapiti's langs trokken.
Колись мисливці точно знали, де проходили вапіті.
Die routes zijn er nu niet meer.
Тепер цих шляхів більше немає.
Zulke verhalen zijn een waardevolle aanvulling op de metingen van wetenschappers.
Такі свідчення — цінне доповнення до вимірювань науковців.
Vroeger wilden de parken alles precies houden zoals het was.
Раніше парки прагнули зберегти все точно таким, як було.
Dat lukt niet meer in een klimaat dat blijft veranderen.
У кліматі, який невпинно змінюється, це вже неможливо.
Daarom werken beheerders nu met drie keuzes.
Тому управителі парків тепер працюють із трьома варіантами.
De eerste keuze is standhouden: je beschermt een plek met alle middelen.
Перший варіант — утримувати: захищати місцину всіма засобами.
De tweede keuze is aanvaarden: je laat de verandering gebeuren.
Другий варіант — прийняти: дозволити змінам відбутися.
De derde keuze is sturen: je grijpt bewust in om iets nieuws te helpen ontstaan.
Третій варіант — скерувати: свідомо втрутитися, щоб допомогти постати чомусь новому.
Bij Cape Hatteras hebben ze de hele vuurtoren landinwaarts verplaatst.
На мисі Гаттерас маяк цілком перенесли вглиб суходолу.
Anders zou de zee het gebouw hebben opgeslokt.
Інакше море поглинуло б цю споруду.
Zeldzame forellen zijn naar koelere meren overgebracht.
Рідкісних форелей перевезли до прохолодніших озер.
Beschermen betekent tegenwoordig dus ook loslaten en verhuizen.
Отже, нині охороняти означає й відпускати, і переселяти.
Bezoekers kunnen zelf een verschil maken.
Відвідувачі й самі можуть щось змінити.
Ga buiten het hoogseizoen, dus niet midden in de zomer.
Їдь поза високим сезоном, тобто не в розпал літа.
Dan is het rustiger en is de druk op de natuur kleiner.
Тоді спокійніше, а навантаження на природу менше.
Blijf altijd op de gemarkeerde paden.
Завжди тримайся позначених стежок.
Eén voetstap naast het pad lijkt onschuldig, maar duizend voetstappen niet.
Один крок убік від стежки здається безневинним, а тисяча кроків — ні.
Doe mee aan burgerwetenschap en meld wat je ziet.
Долучайся до громадянської науки й повідомляй про побачене.
Wanneer een bloem bloeit of een vogel aankomt, is nuttige informatie.
Коли зацвітає квітка чи прилітає птах — це корисна інформація.
Wees ook voorzichtig met het delen van kwetsbare plekken online.
Будь обережним і з поширенням в інтернеті вразливих місць.
Een foto met locatie kan binnen een week honderden mensen aantrekken.
Світлина з геоміткою може за тиждень привабити сотні людей.
Honderdtien jaar geleden was beschermen vooral een grens trekken.
Сто десять років тому охороняти означало передусім провести межу.
Vandaag vraagt het om moeilijke keuzes en veel geduld.
Сьогодні це вимагає складних рішень і великого терпіння.
De parken zullen er over vijftig jaar anders uitzien dan nu.
Через п’ятдесят років парки виглядатимуть інакше, ніж тепер.
Wat we vandaag doen, bepaalt hoeveel er dan nog over is.
Те, що ми робимо сьогодні, визначає, скільки тоді ще залишиться.